पाकिस्तान ला स्वस्त तर भारताला महाग तेल : रशियाने धोरण बदलले ?

रशियाच्या तेल धोरणाबाबत सध्या भारतात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. भारताचा दीर्घकाळापासूनचा मित्र असलेल्या रशियाने पूर्वी भारताला आंतरराष्ट्रीय बाजारभावापेक्षा कमी दरात कच्चे तेल पुरवले होते. जागतिक बाजारात तेलाचे दर वाढत असताना भारतासाठी हा पुरवठा आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरत होता आणि त्यामुळे या निर्णयाचे भारतात स्वागतही झाले होते.

मात्र काही काळानंतर परिस्थितीत बदल झाल्याचे दिसून येत आहे. अमेरिकेच्या दबावामुळे भारताने रशियाकडून तेल खरेदी कमी केल्याची चर्चा समोर आली. या धोरणाबद्दल रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी नाराजी व्यक्त केल्याचेही वृत्त आहे. याच दरम्यान जागतिक पातळीवर अमेरिका-इस्रायल आणि इराण यांच्यातील तणाव वाढल्यामुळे मध्यपूर्वेत अस्थिरता निर्माण झाली आणि कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्याबाबत चिंता व्यक्त केली जाऊ लागली. या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेने भारताला रशियाकडून तेल खरेदीसाठी ३० दिवसांची मुदत दिल्याचेही सांगितले जात आहे.

या सर्व घडामोडींनंतर आता रशियाने भारताला बाजारभावापेक्षा जास्त दराने तेल पुरवठा करण्याचे धोरण स्वीकारल्याचा दावा केला जात आहे. यासोबतच पाकिस्तानला तुलनेने कमी दरात तेल पुरवठा केला जात असल्याच्या बातम्यांमुळे नव्या चर्चेला तोंड फुटले आहे. या वृत्तांमुळे सोशल मीडियावर विविध प्रतिक्रिया उमटत असून रशियाच्या भूमिकेबाबत प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.

दरम्यान, तज्ज्ञांच्या मते जागतिक तेल व्यापार हा पूर्णपणे मागणी-पुरवठा, राजकीय संबंध आणि करारांवर अवलंबून असतो. त्यामुळे वेगवेगळ्या देशांना वेगवेगळ्या दराने तेल पुरवठा होणे ही असामान्य बाब नाही. मात्र सध्याच्या परिस्थितीत रशिया-भारत संबंधांमध्ये काही बदल होत आहेत का, याबाबत उत्सुकता निर्माण झाली आहे. अधिकृत पातळीवर याबाबत स्पष्ट माहिती समोर आलेली नसली तरी जागतिक राजकारण, अमेरिकेचा प्रभाव आणि मध्यपूर्वेतील तणाव या सर्व घटकांचा परिणाम तेल धोरणावर होत असल्याचे चित्र दिसत आहे.